Fason üreticiye hammadde gönderirken transit irsaliye düzenledim, fasoncu ürünleri bitirip direk müşteriye gönderirse e-irsaliye silsilesi nasıl kurulur?

Fason üretim süreçlerinde hammaddenin fasoncuya gitmesi ve üretilen nihai mamulün fasoncudan doğrudan müşteriye sevk edilmesi, lojistikte maliyet ve zaman avantajı sağlarken e-İrsaliye ve e-Fatura silsilesinde en çok hata yapılan operasyonlardan biridir.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) 230. maddesi ve 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği hükümleri doğrultusunda bu üçlü ilişkideki yasal silsile şu adımlarla kurulmalıdır:

1. Aşama: Hammaddenin Fasoncuya Gönderimi

• Tedarikçinizden veya kendi deponuzdan fasoncuya giden hammadde için düzenlenen sevk irsaliyesinde; Alıcı fason üretici, açıklama ise 'Fason işlenmek üzere sevk edilen hammadde' olmalıdır. Bu aşama zaten tamamlanmış görünüyor.

2. Aşama: Mamulün Fasoncudan Doğrudan Müşteriye Sevkiyatı (Kritik E-İrsaliye Adımı)

Fiili taşıma fasoncunun adresinden nihai müşterinin adresine yapılacaktır. Burada araçta bulunması gereken sevk irsaliyesi için mevzuata uygun iki yöntem mevcuttur:

• Yöntem A (Tavsiye Edilen En Sağlam Uygulama): Şirketiniz, nihai müşteriye hitaben bir e-İrsaliye (Satış Sevkiyatı) düzenler. Bu irsaliyede Alıcı: Nihai Müşteriniz, Sevk/Çıkış Yeri Adresi: Fason Üreticinin Fabrika/Atölye Adresi, Teslimat Yeri Adresi: Nihai Müşterinizin Depo Adresi olarak tanımlanır. Şirketiniz bu e-İrsaliyenin barkodlu çıktısını fasoncuya iletir. Fason üretici de nakliye aracına bu irsaliyeyi verir.
• Yöntem B (Fasoncunun İrsaliye Düzenlemesi): Fason üretici e-irsaliye mükellefi ise kendi sisteminden bir sevk irsaliyesi tanzim eder. İrsaliyede Alıcı: Şirketiniz (siparişi veren), Teslim Yeri: Nihai Müşterinizin Adresi yazılır. İrsaliye notuna 'X Şirketi adına nihai alıcı Y Şirketine sevk edilmek üzere fason mamul teslimidir' açıklaması eklenir. Şirketinizin müşteriye düzenlediği e-irsaliye numarası da buraya referans verilir.
• Önemli Kural: Yolda yapılabilecek maliye/trafik denetimlerinde araçta kumaş değil 'mamul ürün' (örn. konfeksiyon/pantolon) bulunacağından, irsaliyede malın cinsi olarak mutlaka üretilen nihai mamulün adı ve adedi yazmalıdır! Hammadde irsaliyesi ile mamul mal taşınamaz.

3. Aşama: Faturalandırma Silsilesi

1. Fason İmalat Faturası: Fason üretici firmanıza mal satış faturası kesemez (çünkü hammadde onun değildir). Fasoncu, şirketinize yalnızca 'Fason Tekstil/Konfeksiyon İşçilik Hizmeti Faturası' düzenler. Bu faturada KDV Kanunu 9. maddesi gereğince ilgili oranda fason tekstil KDV tevkifatı uygulanmalıdır.
2. Satış Faturası: Şirketiniz nihai müşteriye üretilen mamullerin 'Ticari Mal Satış Faturasını' (e-Fatura veya e-Arşiv) düzenler. Fatura üzerinde fasoncudan çıkan sevk irsaliyesinin tarih ve numarası (veya şirketinizin kestiği satış irsaliyesi) DocumentReference alanına bağlanır.

Bu silsile eksiksiz takip edildiğinde, hem fiili taşıma esnasında VUK 353 uyarınca özel usulsüzlük cezası riski tamamen ortadan kalkar hem de muhasebede 150 (Hammadde) > 730/151 (Üretim/Yarı Mamul) > 152 (Mamul) > 600/621 (Satış ve Maliyet) hesap akışı eksiksiz çalışır.