Transit ticarette mal Türkiye gümrük bölgesine hiç girmeden doğrudan Çin'den Almanya'ya gönderiliyor ancak faturayı Türkiye'deki KOBİ kesiyor. Bu operasyonda e-irsaliye düzenleme yükümlülüğü var mıdır?

Değerli meslektaşım, transit ticaret operasyonları vergi ve e-Dönüşüm mevzuatında kendine has kuralları olan ve genellikle kafa karıştıran bir konudur. Sorunuza net bir şekilde cevap vermek gerekirse: Hayır, mal Türkiye gümrük bölgesine hiç girmediği ve yurt içinde bir fiziksel hareket (sevk) olmadığı için bu işlemde e-İrsaliye düzenleme yükümlülüğünüz kesinlikle bulunmamaktadır.

e-İrsaliye'nin Kapsamı ve VUK Yükümlülükleri:

509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ve ilgili e-İrsaliye kılavuzlarına göre, e-İrsaliye belgesi, malın yurt içinde (Türkiye Cumhuriyeti sınırları dahilinde) bir noktadan başka bir noktaya fiilen sevk edilmesi durumunda düzenlenmesi zorunlu olan elektronik bir sevk belgesidir. Sizin senaryonuzda mal, Çin'den direkt Almanya'ya sevk edildiği için ortada Türkiye sınırları içerisinde gerçekleşen bir 'fiili sevk' işlemi yoktur. Dolayısıyla e-İrsaliye düzenlenmesine mahal veren bir durum oluşmamaktadır.

Fatura ve e-Defter Kayıt Süreçleri:

• Fatura Düzenleme: Bu bir ihracat işlemi değil, transit ticaret işlemidir. Dolayısıyla KDV'nin konusuna girmez (KDV Kanunu Madde 1 ve Madde 6 kapsamında işlemin Türkiye'de gerçekleşmemiş sayılması). Faturanızı, karşı tarafın bulunduğu ülkeye göre e-Fatura (eğer e-fatura sistemine kayıtlıysa ki yurt dışı firmalar için bu söz konusu değildir) veya e-Arşiv Fatura olarak düzenlemelisiniz. Genellikle bu tür işlemlerde, yurt dışına kesildiği için e-Arşiv Fatura (veya kağıt/commercial invoice) düzenlenir. Fatura üzerinde 'Transit Ticaret Kapsamındadır' şerhinin düşülmesi faydalıdır.
• e-Defter ve 1 Sıra No.lu Elektronik Defter Genel Tebliği: Transit ticaretin muhasebeleştirilmesinde, alış ve satış belgelerinin 1 Sıra No.lu Elektronik Defter Genel Tebliği ve Bilanço Esasına Göre Defter Tutan Mükellefler için Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğlerine (MSUGT) uygun olarak kaydedilmesi esastır. Bu işlemler 'Yurt Dışı Satışlar' (601) hesabı altında transit ticarete özel açılmış alt hesaplarda takip edilmelidir. KDV beyannamesinde bu teslimler tablolara dahil edilmez, sadece transit ticaret formları ve ilgili istatistiki belgeler düzenlenir.
• İkincil Kopya Saklama Kuralları: Düzenlenen e-Arşiv faturalarının XML veri dosyaları, diğer tüm e-belgeler gibi 10 yıl süreyle elektronik ortamda mali mühürleri bozulmadan saklanmalı ve Başkanlık sistemlerine (ikincil kopya saklama) düzenli olarak aktarılmalıdır. Mal hareketini kanıtlayan uluslararası taşıma belgeleri (Bill of Lading, CMR, Air Waybill vb.) ise VUK ispat edici belgeler kapsamında fiziksel veya dijital arşivde muhafaza edilmelidir.

Özetle, yurt içi mal hareketi olmadığından e-irsaliye düzenlemeyecek, ancak e-Defter ve belge saklama yükümlülüklerinizi titizlikle yerine getireceksiniz. Uluslararası taşıma belgeleri bu süreçte irsaliye yerine geçecek ve ispatlayıcı evrak olarak kullanılacaktır.